Nobelprisen i litteratur 2024

Årets Nobelprisvinner i litteratur er sør-koreanske Han Kang!

Midt i arbeidsdagen så kjem nyheten om at sør-koreanske Han Kang har vunnet årets Nobelpris i litteratur! Eg hadde førebudd meg på fleire scenarioer der ei kvinne vant prisen, og hadde mine favoritter, men Han Kang var ikkje på lista mi over moglege kandidater. Kang har vore ein favoritt sidan verdsgjennombrotet i 2016 der ho vant det årets Booker-pris, og eg har dei fem bøkene som er omsett til norsk i bokhylla.

Sjokket mitt var stort, og eg som i fjor hoppa og dansa rundt då Jon Fosse vant, stod heilt stille og bare gapte. Eg har sett video frå det norske forlaget Pax, og dei var like sjokka som meg.

Det er 12 år sidan ein forfatter frå Asia vant prisen, og første gong ein forfattar frå Sør-Korea vinner. I tillegg er ho kvinne som er med på å utjamne den altfor skeive fordelinga.

I Noreg er det som nemnt Pax forlag som gir ut bøkene, og så langt er Vegetarianeren (2007, norsk 2018), Leksjoner i gresk (2011, norsk 2023), Levende og døde (2014, norsk 2017), Hvit (2016, norsk 2019) og Dette er ikke farvel (2021, norsk 2022). Eg har lest alle bortsett frå den siste så den skal eg ha lest innan prisen blir delt ut.

XOXO

Nobelprisen i litteratur 2023

Årets nobelprisvinner i litteratur er norske Jon Fosse!

Eg jubla høgt då sekretær i Svenska Akademien, Mats Malm, sa at prisen går til norske Jon Fosse! Det er 95 år sidan ein norsk forfattar mottok Nobels litteraturpris, og det er første gong prisen går til ein nynorskforfattar. Jon Fosse nemnte i intervjuet med NRK at Arne Garborg og Tarjei Vesaas hadde blitt vurdert i si samtid, men det vart aldri meir av det. I dag har nynorsken fått eit større og sterkare verkemiddel, og eg håper det gir utslag for at fleire vel å lesa nynorsk.

I Noreg er det Samlaget som gir ut Jon Fosse, og jubelen stod så klart i taket på forlagshuset. NRK skriver blant anna dette i sin artikkel: 

"Redaktør i Samlaget, Cecilie Seiness, er over seg av begeistring kort tid etter at ho fekk vite at deira eigen forfattar får nobelpris. 

– Det er ikkje til å tru! Eg skjelv på hendene. Dette er ein stor dag for Jon Fosse og Samlaget – og nynorsken ikkje minst!"

 

Eg har det siste året jobba med prosa-utgivelsene til Jon Fosse, og har lest følgande: Raudt, svart (1983), Stengd gitar (1985), Blod. Steinen er (1987), Naustet (1989), Flaskesamlaren (1991), Morgon og kveld (2000), Andvake (2007), Olavs draumar (2012), Kveldsvævd (2014), Det andre namnet (Septologien I-II) (2019), Eg er ein annan (Septologien III-V) (2020), Eit nytt namn (Septologien VI-VII) (2021), Kvitleik (2023).

I tillegg til prosa har han skrevet skodespel, essay, barnebøker, og er omsetjar for enkelte utgivelser frå Skald forlag. Då Samlaget ga ut nynorsk omsetjing frå Jon Fosse av den franske klassiske barneboka Den vesle prinsen av Antoine de Saint-Exupéry i 2020 måtte min bokmålsversjon flytte ut på flekken.

Eg har feira med cola og sjokolade i dag, og tenker at dette skjer neppe igjen i mi levetid, så eg feirer når eg kan. Hausten skal eg definitivt bruke i lag med fleire av Jon Fosses bøker.

XOXO

Nobelprisen i litteratur 2022

Årets Nobelprisvinner i litteratur er franske Annie Ernaux! 

Eg må innrømme eg vart skuffa då sekretær i Svenska Akademien, Mats Malm, begynte med fransk ..., men vart positivt overraska då han fortsetter med å si Annie Ernaux. Så lenge det ikkje vart ein norsk mann (altså Jon Fosse) så tar eg meir enn gjerne ei fransk dame. Som regel når Svenska Akademien annonserer sine Nobelprisvinnere i litteratur så er det i 90% av tilfellene ein person eg aldri har høyrt om. I dag er det ein forfatter som eg ikkje bare har høyrt om, men faktisk lest og liker bøkene til.

I Noreg er det Gyldendal som gir ut bøkene til Annie Ernaux, og på nettsiden til Gyldendal (ekstern lenke) står det følgende:

Nobelprisen i litteratur 2022 går til franske Annie Ernaux (f.1940). Hun regnes som en av Frankrikes viktigste nålevende forfattere, og de siste årene har hun også tatt norske lesere med storm. Senest i august var hun på Norgesbesøk og samlet over 450 publikummere i Universitetets aula.

- Dette er så stort! Vi i Gyldendal er over oss av begeistring for tildelingen av Nobelprisen til Annie Ernaux. Hun er en helt unik forfatter som skriver bøker som handler om oss alle, og hun har flyttet grensene for hva som regnes som et litterært språk. Hun skriver sylskarpt og vakkert, fra et folkelig sted, og bruker personlige erfaringer for å skildre oss alle og våre egne levde liv. Og bøkene hennes er stadig brennende aktuelle, sier Cathrine Bakke Bolin, forlagssjef for oversatt skjønnlitteratur.

En av Frankrikes viktigste nålevende forfattere

Annie Ernaux debuterte med romanen Les Armoires vides i 1974 og har skrevet over 20 bøker siden det. Hun er kjent for sine renskårne og komprimerte erindringstekster som skildrer klassekamp, kollektive erfaringer og kvinnens stilling gjennom det siste århundret.

Ernaux har mottatt en rekke priser for sitt forfatterskap, blant annet den høythengende Renaudot-prisen i 1984, og i 2019 var hun nominert til Man Booker International.

«Jeg gremmes over ikke å ha oppdaget Annie Ernaux tidligere … en usedvanlig klar og smart stemme. … Hun spinner en imponerende vev av personlig erfaring kombinert med fransk og europeisk samfunnsutvikling i hennes levetid. (...)»

- Erlend Loe, Aftenposten.

Gyldendal ga ut Annie Ernaux’ En lidenskap allerede i 1993 og igjen i serien Moderne klassikere i 2018. I 2020 utkom Årene og Hendelsen, og Ernaux fikk sitt store gjennombrudd i Norge. Et samlet kritikerkorps hyllet bøkene hennes, og Årene lå lenge på bestselgerlisten her hjemme. I tiden etter har Gyldendal utgitt Far og En kvinne, samt Sommeren 58.

Et Annie Ernaux-år

2022 har vært et Annie Ernaux-år her i Norge, med lanseringen av Den unge mannen og norsk kinopremiere av den franske filmen «Hendelsen» (basert på romanen ved samme navn).

Annie Ernaux gjestet også Oslo i august for første gang til en fullsatt Universitetsaula med over 450 mennesker, og hun gjorde også en opplesning på Gyldendalhuset. Det var en historisk begivenhet som neppe vil bli matchet med det første.

Ny bok

Gyldendal jobber nå med å tilgjengeliggjøre alle Annie Ernauxs titler på norsk, og allerede i februar kommer Jeg er fortsatt her inne i mørket i Henninge Margrethe Solbergs oversettelse.

Boken lanseres 24. februar.

XOXO

"Paradis" av Abdulrazak Gurnah

Abdulrazak Gurnah (f. 1948) er ein forfattar og lærar, bosatt i England, frå Tanzania. Han har fleire romaner på samvittigheten, og har fått heder og ære gjennom blant anna Booker-prisen. I 2021 mottok han den høgast hengande litteraturprisen, Nobels litteraturpris. Ikkje sidan 2008 har ein forfattar frå det afrikanske kontinentet mottatt Nobelprisen.

Paradis er Abdulrazak Gurnahs mest kjente bok, og var på Booker-lista i 1994. Romanen handler om tolv år gamle Yusuf som vokser opp hjå sin velståande onkel som er kjøpmann. Seinare skal det vise seg at Yusuf er solgt til "onkel" Aziz som gjeldsslave. Og her begynner livets harde skule. I romanen er Afrika prega av stammestrider, overtro, sjukdom og barneslaveri, men drømmeren Yusuf ser og framtid og muligheter.

Språket er rått og avkledd, og passer best for den vaksne lesar. Det er ingen tvil om at Abdulrazak Gurnah kan skrive, og det er ein mektig historie han bretter ut. Eg har blitt spurt om eg liker den, og svaret er delt. Eg syns det er interessant å lese noko anna enn vestlige forfattere, men det er ingen lystig historie ein får servert. Svaret er derfor nei, men den er god. Anbefales!

XOXO

| Forfatter: Abdulrazak Gurnah | Utgitt: 1994 | Min utgåve: 2021 | Format: Heftet, 265 sider | Forlag: Gyldendal | 

Nobelprisen i litteratur 2021

Kl 13 vart det kunngjort frå Det Svenska Akademiet at romanforfatter Abdulrazak Gurnah tildeles årets Nobelpris.

Abdulrazak Gurnah er fødd på øygruppa Zanzibar som høyrer til Tanzania i 1948, og kom til England som flyktning i 1968. Han har vore professor i litteratur ved universitetet i Kent frå starten av 80-talet til pensjonsalder. Gurnah har 10 romaner på samvittigheten, har vore på kortlista og langlista til Booker-prisen og satt i Booker-juryen i 2016.

I 1994 hamna hans roman Paradise på kortlista til Booker, og i 2001 hamna romanen By the Sea på langlista. Gurnah føyer seg derfor inn i rekka av Booker-nominerte forfattere som seinere mottar Nobelprisen. Rekka består av William Golding, Nadine Gordimer, V.S. Naipaul, J.M. Coetzee, Doris Lessing, Alice Munro, Kazuo Ishiguro, Olga Tokarczuk og nå Abdulrazak Gurnah.

Ved eit kjapt søk rett etter kunngjeringa fant eg tre romaner som er omsett til norsk. Det er Aschehoug forlag som på slutten av 90-talet og tidleg 2000-tal omsatte romanane Ved sjøen, Paradis og Taushetens øy. Eg har bestilt dei tre frå Sølvberget via bibsok.no og håper å hente dei neste veke. Eg ser på Dagsrevyen at forlaget jubla og feira med bobler då kunngjeringa vart gjort så det er håp for nye omsetjingar.

Eg ser fram til å bli betre kjent med denne forfattaren!

XOXO

Nobels litteraturpris 2020

 Nobels litteraturpris 2020 går til amerikanske Louise Glück.

– Glück er en av de fremste samtidspoetene i USA, ifølge Den Svenska Akademien.

De roser Glück for hennes «umiskjennelige poetiske stemme, som med «nøktern skjønnhet gjør individets eksistens universell». (sakset frå NRK-artikklen, lenke nederst)

I Noreg er det Forlaget Oktober som har dei norske rettighetene til Louise Glück, og ei bok finnes på norsk. Diktsamlingen Averno er innlemma i Rune Christiansen gjendiktningsserie, gjendikta av Per Petterson og utgitt i 2017 på norsk. Eg har bestilt den på biblioteket, og i bokhandlerne begynner det å bli tomt så forlaget skal trykke opp på nytt.

XOXO

PS. NRK-artikkel HER!

Nobels litteraturpris 2018 og 2019

Nobelprisen i litteratur for 2018 går til polske Olga Tokarczuk. 

"Tokarczuk har vunnet en rekke priser, og er den første polske forfatteren som fikk Booker International Prize, for romanen Løperne i 2018. Hun har skrevet åtte romaner og tre novellesamlinger, og hun er oversatt til 30 språk." (sakset frå NRK-artikkelen, lenke nederst)

Nobelprisen i litteratur for 2019 går til østerrikske Peter Handke.

"Handke er kontroversiell. Østerrikeren ble møtt med demonstrasjoner utenfor Nationaltheatret i Oslo da han kom for å motta Ibsenprisen i 2014. Forfatteren og dramatikeren ble beskyldt for å bagatellisere serbiske krigsforbrytelser, og fordi han talte i begravelsen til tidligere president og folkemordtiltalte Slobodan Milosevic." (sakset frå NRK-artikkelen, lenke nederst)

XOXO

PS. NRK-artikkel HER! DS.

Lesesirkel 1001 bøker: "Julis folk" av Nadine Gordimer

Den sørafrikanske forfatteren Nadine Gordimer (1923-2004) er ein velkjent og anerkjent forfatter. I 1991 mottok ho Nobelprisen i litteratur, og skreiv i all hovudsak om apartheid i Sør-Afrika. Begge bøkene som står på 1001-lista, Julis folk og Burgers datter, vart bannlyst under apartheidregime.

I Julis folk møter me den kvite familien Bam og Maureen Smales som har flykta med sine tre barn frå Johannesburg. I sin tjener Julis landsby har dei søkt tilflukt, og ein kvit mann har knapt nokon gong satt sin fot i den avsidesliggande buplassen. Juli har vore tjenaren deira i femten år i byen, men nå er dei avhengig av han på ein heilt anna måte. Over heile Sør-Afrika herjer krigen, og uten at dei ville det sjølv er Juli blitt familiens vert, frelser og vokter. Familien må tilpasse seg dei fargas tilværelse, og finne ein måte å overleve på i ei verd som er heilt ukjent for dei.

Nadine Gordimer teikner eit bilete som er heilt ulikt mykje anna eg har lest, og viser forholdet mellom farga og kvit motsatt veg. Romanen er ikkje lang, men på 150 sider klarer Gordimer å vise fortvilelse, maktløyse, små seirer i kvardagen og med ein så open slutt at eg er faktisk ikkje sikker på kven som er død eller levande ved bokas siste side. I etterordet skrevet av Ebba Haslund står det at Nadine Gordimer ikkje oppfatta seg som ein politisk dikter:

Men, sier hun, når man ærlig og oppriktig skildrer det samfunn man lever i og dette samfunn er i vilt opprør, så blir man uvegerlig en politisk forfatter. (s. 147) 

Julis folk tar ikkje så lang tid å lese på grunn av dei korte sideantallet, men det skal du ikkje la deg lure av. Den må pauses innimellom for å ta inn inntrykkene. Anbefales!

XOXO

| Originaltittel: July's People, omsett av Toril Moi | Utgitt: 1981 | Min utgåve: 1984 | 

Format: Innbundet, 149 sider | 

Bok: "Doctor Zhivago"

Forfatter: Boris Pasternak (1890-1960)
Originaltittel: Доктор Живаго, omsett av Richard Pevear og Larisa Volokhonsky
Utgitt: 1957
Min utgåve: 2011
Format: Lydbok, lest av Philip Madoc, 18t25min38sek
Forlag: Random House

Den russiske forfatteren Boris Pasternak vart fødd i Moskva der faren jobba som maler og illustratør for Tolstoj. Pasternaks einaste roman, Doctor Zhivago, mottok han nobelprisen for i 1958, men Pasternak har skrevet mange noveller og dikt. Doctor Zhivago var bannlyst i Sovjetunionen fram til 1988, men det hindra ikkje forleggere i å både trykke opp og gi den ut på fleire språk.

Doctor Zhivago handler om Yuri Zhivago som er doktor og poet. Det første møtet med Zhivago finner sted i hans mors begravelse då Zhivago er ti år, og han blir tatt hånd om av sin morbror då faren lenge har vore ute av biletet. Sentralt i historien står forholdet mellom Zhivagos to kvinner: Hustruen Tonja, men aller fremst den vakre Lara. Pasternak spenner opp eit lerret like stort som i Tolstojs Krig og fred med eit stort antall ulike mennesker og historier. Temaene i romanen er mange slik som det historiske, men og dei psykologiske som melankoli, ensomhet, kjærlighet, skyld og skjebne.

Eg har veksla litt mellom papir og lyd, og heldigvis for mitt velbefinnende fant eg ein flott oversikt over hovudpersonene i romanen i papirutgåva. Som andre russiske forfattere eg har lest er det sjølvsagt med fleire namn på kvar person og då gjelder det å halde tunga beint i munnen. Romanen er god, det er det ingen tvil om, men eg held ennå fast på at Anna Karenina er hakket lettere å lese enn Doctor Zhivago, om enn ikkje så romantisk anlagt.

XOXO

1001 bøker/Booker 1989: "Resten av dagen"

Forfatter: Kazuo Ishiguro (f. 1954)
Originaltittel: The Remains of the Day, omsett av Kari og Kjell Risvik
Utgitt: 1989
Min utgåve: 1990
Format: Innbundet, 264 sider
Forlag: Cappelen Damm

Den japanskbritiske forfatteren Kazuo Ishiguro mottok tidlegare i år Nobelprisen i litteratur for sitt forfatterskap. Han har ikkje skrevet så altfor mange bøker, men eg har høyrt godt om dei. I løpet av den neste månaden skal eg lese fleire av hans bøker og eg ser fram til å oppdage hans forfatterskap.

I romanen Resten av dagen treffer me den britiske butleren Stevens som i ei årrekke har jobba på lord Darlingtons gods. Nå er det ein amerikaner som har kjøpt godset etter lordens død, og han er ein heilt anna type enn den gamle lorden. Då Mr Farraday etter ei tid på godset annonserer at han skal på ferie tilbyr han Stevens å låne bilen, og ta seg ein ferie. Stevens som knapt har vore på ferie i sitt liv tar imot det sjenerøse tilbodet og legger ut i retning mot ein tidlegare ansatt på godset. Miss Kenton, den tidlegare hushaldersken, forlot godset brått for omtrent tjue år sidan, og undervegs på reisen undrer Stevens seg om han ikkje skulle ha avvist hennar tilnærmingar då dei begge jobba på godset.


Handlinga er lavmælt og fortetta og ut av den kjem eit bilete av Imperiet England, og dens utvikling gjennom auga på butleren. Undervegs på reisa tenkjer han tilbake på sitt virke og sine haldninger, og treffer i tillegg mennesker som stiller spørsmål ved hans eksistens og livsverk.

Når du har nærmare 8 timer tilgjengelig på toget frå Oslo til Stavanger ein søndag så velger du dine bøker med omhu. Resten av dagen vart valgt på grunn av sin størrelse, og på grunn av at mitt førsteinntrykk var ein ytterst keisam film med Emma Thompson og Anthony Hopkins i hovudrollene. I løpet av romanen vart min konklusjon at det var ein dårleg dag å sjå filmen på, og at det er ein god del år sidan eg såg den. Resten av dagen er ikkje spennande i så måte, den er heller interessant med gode skildringar, godt språk og ei aldri keisam handling. Anbefales!

XOXO

Nobels litteraturpris 2017

Nobels litteraturpris 2017 går til britiske Kazuo Ishiguro. Forfatteren er fødd i Japan i 1954, men flytta til Storbritannia som femåring. Han har skrevet 7 romaner, og elles ei rekke med andre tekster. Gratulera til vinnaren, og det norske forlaget Cappelen Damm!

XOXO

Nobelprisen i litteratur 2016 #2

Det gjekk eit sus gjennom salen då det vart annonsert klokka 13 i dag at det er artisten og låtskriveren Bob Dylan som er mottaker av Nobels litteraturpris 2016. Dylan har vore på bettinglistene i årevis, men var likevel eit uventa namn å høyre frå Svenska Akademien i dag.

XOXO

Nobelprisen i litteratur 2016 #1

Kjelde: Bok365-artikkelen (Pax)

Torsdag 13. oktober blir den mest interessante Nobel-prisen delt ut. Eg snakker sjølvsagt om Nobelprisen i litteratur. Eg har eit hårete mål om å lese fleire Nobel-forfattere, og med SolumBokvennens oktober-boks er eg eit skritt i riktig retning då den hadde Nobel-tema.

Tysdag denne veka skreiv Bok365 (ekstern lenke) om kandidater til prisen, og høgast på Unibets (ekstern lenke) liste ligger japanske Haruki Murakami, etterfulgt av den syriske poeten Adonis. Jon Fosse er som regel alltid høgt på lista, og med ein niande plass for øyeblikket så er håpet tilstede. Noreg har ikkje hatt ein Nobel-vinnar sidan Sigrid Undset i 1928 så det er på tide med ein nordmann. Av kvinnene er Joyce Carol Oates høgt oppe, men med kvinneleg mottaker i fjor ser det mørkt ut for kvinnesida. Mirakler kan dog skje!

Torsdag blir uansett ein spennande dag!

XOXO