The 2024 International Booker Prize | Ia Genberg, Gabriela Wiener og Jenny Erpenbeck

Ia Genberg (f. 1967) er ein svensk forfatter og journalist. Ho debuterte i 2012 med romanen Söta fredag og har etterpå gitt ut roman og novellesamling. Romanen Detaljerna kom ut i 2022, har blitt omsett til norsk, og Genberg mottok den høgthengande August-prisen for denne romanen. Ia Genberg har nå debutert i Booker-samanheng. Omsetjar Kira Josefsson er skribent, redaktør og omsetjar som jobber mellom svensk og engelsk.

The Details handler om fire mennesker: Johanna, Niki, Alejandro og Birgitte. Forteljaren er namnlaus, men i ein feberdøs erindrer ho disse fire personene som alle vart borte for ho i årenes løp. Den er godt skrevet, du blir dratt inn i handlinga, den er kort og grei, men muligens ein anelse for intellektuell for meg. Eg las den i januar, men dessverre var den fort lest og fort gløymt.

| Tittel: The Details | Originaltittel: Detaljerna | Utgitt: 2022 | Min utgåve: 2023 | Format: Innbundet, 140 sider | Forlag: Weyler (svensk), Oktober (norsk), Wildfire (britisk) |

Gabriela Wiener (f. 1975) er ein peruansk forfatter og journalist som bur i Madrid. Wiener har skrevet både romaner og sakprosa, og skriver jamnleg for spanske magasiner. Omsetjar Julia Sanches har omsett over tjue bøker frå spansk, portugisisk og katalansk til engelsk. I 2023 var Sanches saman med forfatter Eva Boulder på kortlista til den internasjonale Booker-prisen.

Undiscovered er ein delvis sjølvbiografisk roman, delvis fiksjon. Hovudpersonen/forfatteren mistenker at ho er i slekt med den østerriske oppdageren Charles Wiener, og bestemmer seg for å undersøke dette nærmare. Resultatet blir ei bok om familie, Perus dramatiske historie, Frankrikes kolonihistorie, sex, døden og spørsmålet henger alltid der. Er det tilfellet at Charles Wiener er opphavsmannen til familien? Eg har lytta til denne boka, og liker at innleseren har spansk aksent, men sjølve boka var ikkje min kopp te.

| Tittel: Undiscovered | Utgitt: 2021 | Min utgåve: 2023 | Format: Innbundet, 146 sider | Forlag: Pushkin Press |

Jenny Erpenbeck (f. 1967) er ein tysk forfatter. Ho har publisert fire romaner før den nominerte romanen Kairos. Omsetjar Michael Hofmann er og poet og anmelder. Han har publisert ei rekke diktsamlinger, og omsetter for det meste frå tysk.

Kairos handler om det dysfunksjonelle forholdet mellom 19-årige Katharina og 53-årige Hans. Dei møtes tilfeldig på ein buss i 1986 og held på med sitt hemmelige forhold i ti år. Det som i utgangspunktet ser det sjarmerende ut, men etterkvart viser Hans sin sanne side. Når Katharina i tillegg finner seg ein mann på alder med seg sjølv blir ikkje det godt tatt imot av Hans. Eg har ikkje lest noko anna av Erpenbeck, men eg har lest at Tysklands historie er eit element ho bruker i sine bøker. Det er eit godt element, men ikkje når det blir meir interessant enn det romanen eigentleg handler om. I tillegg syns eg romanen er for lang, og i enkelte tilfeller meget repetitiv.

| Originaltittel: Kairos | Utgitt: 2021 | Min utgåve: 2022 | Format: Innbundet, 319 sider | Forlag: Forlaget Oktober (norsk), Granta Books (britisk) |

XOXO

"Lungeflyteprøven" av Tore Renberg

Tore Renberg (f. 1972) er ein norsk forfatter frå Madla. Renberg har skrevet bøker i dei fleste kategorier, og er godt kjent for bøkene om Jarle Klepp, og bøkene om Hillevågs-gjengen. Dei siste fem åra, innimellom andre utgivelser, har han jobba med den historiske romanen Lungeflyteprøven.

Lungeflyteprøven går føre seg i 1600-talets Tyskland. 15 år gamle Anna Voigt blir beskyldt for å vera barnemorderske då liket av hennar barn blir funnet i urtehagen på godset der ho bur. Dreping av små uønska barn var noko som ofte skjedde, men det var sjelden mora var godseierdatter. Anna Voigt bedyrer sin uskyld, men blir ikkje trudd. Legen, Johannes Schreyer, blir tilkalt til likhuset og foretar eit eksperiment han kun har lest om i bøkene sine. Lungeflyteprøven er ein eksperimentell metode som vil vise om lungene til det vesle barnet har trukket inn luft. På bakgrunn av denne prøven viser det seg at Anna snakker sant: Barnet var dødfødt. Samfunnet har likevel dømt Anna, og vegen tilbake er ikkje enkel. Saman med historien om Anna Voigt har romanen eit titals andre karakterer som har kjennskap til saken eller kjennskap til familien. Fleire av dei er verkelege personer, og spesielt advokaten Christian Thomasius får ein spesiell rolle i romanen.

Terningane trilla sekser etter sekser då Lungeflyteprøven vart publisert i slutten av august. Tore Renberg har lagt bak seg nærmare seks år med research, turer til Tyskland, utallige e-poster og skriving. Eg kan ikkje anna enn å ta av meg hatten for dette! Romanen er jysla godt skrevet, det er jo Tore Renberg og eg veit han kan skrive, men likevel. Dette er den første historiske romanen frå Madla-mannen, og eg finner ingenting å ta han for i det historiske. Eg triller ikkje terninger, men det som trekker ned for min del er hopping mellom årstal, frå nåtid til fortid og liknande. Eg veit det er vanleg i historiske romaner, og kanskje det er derfor eg leser det så sjelden.

Eg har høyrt Tore Renberg snakke om denne romanen 3 gonger i løpet av ein månad. Først i Rogaland teater, så litt i møte med Mimir og Marsdal, også i ein kinosal på Sølvberget. Mannen er elektrisk, alltid, og ydmyk i møte med lesere. Det blir alltid interessante samtaler, og når bokbaderne/samtalepartnerne har ulike roller/yrker utanom bokbading så blir det annleis samtaler kvar gong. Eg har sagt det før, og eg sier det igjen: Får du sjansen til å høyre Tore Renberg lese på scenen så grip sjansen. To gonger har han lest deler av brevet Anna Voigt skriver til sin far, og nå sist på Sølvberget kunne du høyrt ei knappenål falle. Og det er ikkje bare utav respekt trur eg, det er fordi bodskapet i brevet og Renbergs innlevelse i brevet er så sterkt. Og du skjønner det når du leser brevet. Romanen anbefales!

XOXO

| Utgitt: 2023 | Format: Innbundet, 559 sider | Forlag: Forlaget Oktober |

PS. Les gjerne og Tine sin glitrande anmeldelse. DS.

"Frøken Jean Brodies beste alder" av Muriel Spark

Muriel Spark (1918-2006) var ein populær skotsk forfatter. Ho skreiv ei rekke bøker innan fiksjon og sakprosa, mottok fleire høgthengande priser, var på Bookers kortliste tre gonger og var æresdoktor ved fleire universiteter. Romanen Frøken Jean Brodies beste alder blir omtalt som hennar beste bok.

Frøken Jean Brodies beste alder foregår i Edinburgh i 30-åra. Seks jenter er med i den såkalla Brodie-klikken som er nøye utvalgt av læraren, frøken Brodie. Jentene får delta i frøken Brodies uortodokse undervisning. Kvar og ein av jentene blir fortalt at dei er spesielle for ein ting, og dette skal dei bli berømt for. Skulen til frøken Brodie og jentene ønsker å bli kvitt frøken Brodie, og bare nokon år fram i tid skal ein av dei forråde frøken Brodie. Ingen veit kven, men det skjer i frøken Brodies beste alder.

Min første tanke då eg las denne boka var filmen Mona Lisa Smile (ekstern lenke), og etter det eg husker har noko av den same handlinga. Frøken Jean Brodies beste alder blir beskrevet som morsom og ein moderne klassiker, men eg finner ingenting morsomt med ein jenteklikk på kostskule. Eg klarer ikkje relatere til karakterene, og forstår ikkje korleis Jean Brodie framleis har jobb ved skulen. Ho lærer dei jo ingenting frå ein satt læreplan. Det einaste positive eg fant ved romanen er at den er kort, og nå kan eg levere den tilbake på biblioteket.

Frøken Jean Brodies beste alder er på 1001-lista, og derfor las eg den. Nå kan eg krysse av ei bok i lesesirkelen min, og velge ei anna bok neste gong.

XOXO

| Originaltittel: The Prime of Miss Jean Brodie | Utgitt: 1961 | Min utgåve: 2014, omsett av Merete Alfsen | Format: Innbundet, 143 sider | Forlag: Forlaget Oktober |

"Heim" av Ingrid Z. Aanestad

Ingrid Z. Aanestad (f. 1983) er fødd på Klepp i Rogaland. Ho debuterte i 2006 med romanen I dag er ein fin dag og har etterpå gitt ut fem romaner, ein essay-samling i serien Lese, skrive og er nå aktuell med essay-samlinga Heim. 

Eg har lenge tenkt at eg skulle ha lest meir litteratur av lokale forfattere, og då denne essay-samlinga dukka opp heiv eg meg over bibliotekets søkefunksjon. Eg har tidlegare lest fleire av romanene til Ingrid Z. Aanestad, og ved eit søk på Goodreads ser eg at eg har vore streng med stjernene. Mogleg eg må lese dei om igjen for å sjå om mitt 35-årige eg er samd med 23-åringen eg var då.

 

I Heim skriver Ingrid Z. Aanestad essays om åtte lesingar av følgande forfattere: Arne Garborg, Nina Bouraoui, Stina Aronson, Eva Jensen, Mirja Unge, Cora Sandel, Virginia Woolf og Jun'ichiro Tanizaki. I lesingane går Aanestad på jakt etter heimane i bøkene samstundes som ho prøver å finne seg til rette i eit sekstitalshus i skogkanten. Eg likte best essaya om Arne Garborg (som minner meg på at han er ein for meg lokal forfattar), Cora Sandel og Virginia Woolf. Sistnemnte har jo skrevet eit meget kjent essay om det å finne eit eige rom. Då Aanestad skulle ferdigstille denne samlinga tok ho inn på ei lita hytte ved Obrestad fyr nettopp for å finne eit eige rom til skrivinga.

Den franske filosofen Gaston Bachelard har skrive mykje om korleis inntrykka våre frå dei husa og heimane me har levd i, formar tanker, minne og draumar gjennom livet. I The Poetics of Space skriv han at me oppsøkjer minne om beskyttelse for å trøysta oss. Ein heim er noko som kan halde på minna, bevare dei som bilete. Derfor er mine frå heimen annleis enn minne frå omverda. (s. 105)

 Kva betyr det å koma frå ein stad? Kva inneber det å kjenna seg heime? Dette er spørsmål som står øverst i baksideteksten, og er spørsmål alle kan spør seg om. Eg har sjølv flytta frå min barndomsgard til leilighet i blokk, og når eg blir spurt om kva som er heime så er det min barndomsgard. Det er ingen stad eg kjenner meg meir heime enn når eg går gjennom det gamle huset, eller over markene eller når eg ser ein traktor. Og som eg skreiv over her at eg ønsker å lese fleire lokale forfattere så handler det vel så mykje om det å finne min heim i litteraturen som at det lokale trenger framsnakking.

 

Nå er Ingrid Z. Aanestad eit nokså kjent namn i litteraturverda, men sjølv ho trenger sikkert at nokon ser ho og leser det ho skriver på lik linje med meir kjente forfattere. Eg har i alle fall lyst til å hjelpe litt til der eg kan. Essay-samlinga anbefales!

 

XOXO

| Forfatter: Ingrid Z. Aanestad | Utgitt: 2022 | Format: Innbundet, 139 sider | Forlag: Oktober |

Bok: "Velkommen til Amerika" av Linda Boström Knausgård

Den svenske forfatteren Linda Boström Knausgård (f. 1972) har skrevet ei rekke bøker, og er oversatt til fleire språk. Ho er og kjent som ekskona til den norske forfattern Karl Ove Knausgård og er ein romanfigur i hans Min kamp-serie. Velkommen til Amerika er hennar andre roman, og i min søken etter bøker som kan hamne på Bookers internasjonale langliste seinare i månaden så var denne på eligible-lista på Goodreads.

Tittelen på romanen, Velkommen til Amerika, kjem frå hovudpersonens mor som spilte Frihetsgudinnen på teateret. Ingen i romanen har namn, det er den døde faren, jenta, mor og bror som har rollene. Faren er død, mora jobber på teater, broren spikrer igjen døra og spiller musikk og jenta har slutta å snakke. Familien er på randen av katastrofe, og ingen greier å si kva dei eigentleg trenger. Det er ein kort roman på knappe 100 sider, men inni finner ein ei mor som ønsker å gjere det beste for barna sine, ein storebror som utøver makt over lillesøstera og ei jente som trur at det er hennar feil at faren låg død i senga. Innimellom får ein vite korleis faren hadde det og var i sitt korte liv, og korleis familien endte der dei er. Lyset kjem sakte, men sikkert inn for ein liten periode, men min søken etter håp renner ut i sanden. Det er i alle fall min oppfatning med den opne slutten Knausgård avslutter romanen med.

På Goodreads er det delte meiningar om romanen. Eg som liker best happy endings får absolutt ikkje den kjensla i romanen, men språket er verdt timane det tar deg å lese Velkommen til Amerika. Andre som har lest den?

XOXO

| Originaltittel: Välkommen till Amerika, omsett av Monica Aasprong | Utgitt: 2016 | Min utgåve: 2017 | Format: Innbundet, 97 sider | Forlag: Oktober | Kjelde: Biblioteket